+48 71 710 07 00
hotel@hoteljasek.com.pl
ul. Sułowska 39, Wrocław
Karnawał, od włoskiego carnevale, pochodzącego z kolei od łacińskiego carnem levare, oznaczającego eliminowanie mięsa, to czas zabawy poprzedzający Wielki Post. Z okresem tym wiąże się wiele tradycji. Większość z nich dotyczy ostatnich dni karnawału, czyli ostatków. Kiedy są ostatki? Jakie zwyczaje ostatkowe są znane w Polsce?
Co to są ostatki?
Ostatki, w zależności od regionu Polski znane także jako mięsopust, zapusty, kusaki lub kozelek, to czas zabawy na zakończenie karnawału. Przypadają one na okres tuż przed rozpoczęciem Wielkiego Postu i stanowią ostatni moment swawoli poprzedzający czterdzieści dni wyrzeczeń.
Kiedy wypadają ostatki?
Ostatki przypadają na ostatnich pięć dni karnawału, pomiędzy tłustym czwartkiem a Środą Popielcową, która rozpoczyna Wielki Post. Są związane z Wielkanocą, będącą świętem ruchomym, przez co w każdym roku wypadają w innym terminie. W roku 2024 ostatki to okres między 8 a 14 lutego.
Zwyczaje ostatkowe w dawnej Polsce
Świętowanie karnawału, a przy tym także ostatków, wywodzi się z tradycji katolickiej. Zwyczaje związane z tym okresem często sięgają wiele wieków wstecz – pierwsze wzmianki datowane są na XII wiek. W Polsce karnawał i ostatki zaczęto obchodzić później, bo dopiero w XVII wieku. Co ciekawe, świętowano było tak samo chętnie wśród chłopstwa, jak i wśród szlachty. W zabawach brały udział całe wsie i miasteczka. Nieodzownym elementem ostatków były muzyka, tańce, alkohol i tłuste jadło. Do zwyczajów kultywowanych w tym czasie należą kulig, pochody maszkar zapustnych, a w niektórych regionach także kłoda popielcowa, grzebanie basa i śledzik.
Kulig
Kulig to niezwykle popularna forma zabawy karnawałowej i ostatkowej, w której udział brali wszyscy mieszkańcy wsi bez względu na wiek i status społeczny. Był to kolorowy korowód składający się z zaprzęgniętych w konie sań, któremu towarzyszyły muzyka i duże ilości alkoholu. Kuligowi przewodził wodzirej, w niektórych regionach zwany Arlekinem. Jego obowiązkiem było zaplanowanie trasy przejazdu korowodu.
Maszkary zapustne
Maszkary zapustne to grupa poprzebieranych osób, które swoim hałaśliwym zachowaniem miały przepędzić zimę. Chodziły one od domu do domu, śpiewając i deklamując krótkie rymowanki, oczekując w zamian zapłaty w postaci jadła i napitku. Przebrania maszkar zapustnych wykonane były ze zwierzęcych skór, masek oraz codziennych ubrań. Do najczęstszych należały niedźwiedź, baba, dziad, diabeł, Cygan i Żyd. Poza nimi w pochodzie zabraknąć nie mogło Turonia, czyli włochatego, czarnego zwierzęcia z rogami i kłapiącą paszczą, które ganiało dziewczęta i młode kobiety. Wśród przebierańców często pojawiał się również kozioł, który zabawiał dzieci.
Kłoda popielcowa
Kłoda popielcowa to zwyczaj ostatkowy kultywowany w niektórych wsiach w Polsce. Polegał on na tym, że chłopcy i dziewczęta, którzy wciąż nie weszli w związek małżeński, byli zaprzęgani w drewnianą kłodę i musieli ciągnąć ją przez całą wieś. Wykupić mogli się jedynie jadłem i napitkiem.
Grzebanie basa
Na Śląsku w ostatni dzień ostatków, czyli wtorek poprzedzający Środę Popielcową, urządzano grzebanie basa. Był to pogrzeb instrumentu muzycznego, najczęściej skrzypiec lub kontrabasu, który symbolizował pożegnanie zabawy.
Śledzik
Śledzik to nazwa, jaką określano ostatnie zabawy karnawałowe na Kaszubach. W tym czasie często spożywano śledzia w occie. Rybą tą bito również po twarzy tych, którzy odmawiali udziału w zabawie. Śledzikiem określano też zapusty na Śląsku.
Ostatki współcześnie
Współcześnie ostatków nie obchodzi się już tak hucznie jak dawniej. W Polsce tradycje i obrzędy związane z tym okresem zostały już w dużej mierze zapomniane. Obecnie na zakończenie karnawału organizuje się zabawy karnawałowe, będące okazją do spotkania w gronie przyjaciół i znajomych. Niektórzy biorą udział w balach maskowych. Wydarzenia tego typu zwykle planuje się w piątek i sobotę poprzedzające Środę Popielcową.
Ostatki warto spędzić w trzygwiazdkowym hotelu Jasek Premium. Nasz coroczny bal karnawałowy we Wrocławiu odbywa się przy świetnej, zachęcającej do tańca muzyce, a na gości czeka wykwintna kolacja, bufet zimnych i ciepłych dań, a także szeroki wybór słodkich przekąsek.